Wat doet een energiemanagementsysteem (EMS) in de praktijk?

In het kort: netbeheerder Enexis zei onlangs dat ruim vier op de vijf wachtende bedrijven wél aangesloten kunnen worden — als ze flexibel omgaan met hun stroomverbruik. Het gereedschap daarvoor is het energiemanagementsysteem (EMS): de regelcomputer die verbruik, opwek en opslag realtime meet en automatisch bijstuurt. Dit artikel legt uit wat een EMS concreet doet, welke flexcontracten van de netbeheerder erdoor binnen bereik komen, en — net zo belangrijk — wanneer u er nog geen nodig heeft.

Waarom “flexibel verbruik” ineens overal klinkt

Wie een zwaardere aansluiting aanvraagt, hoort in grote delen van Twente: wachtlijst. Netverzwaring duurt jaren, en de gemeentelijke prioritering die sinds 1 juli geldt, is er alleen voor woningen en scholen — niet voor bedrijven. Tegelijk zegt de Enexis-directie dat het overgrote deel van de wachtende bedrijven wél geholpen kan worden: er ís capaciteit, alleen niet op elk moment van de dag. Wie zijn verbruik om de drukke uren heen kan plooien, hoeft niet te wachten op nieuwe kabels.

Dat “plooien” doet in de praktijk niemand met de hand. Niemand gaat om 23:55 machines aanzetten of bij elke prijsdip de accu bedienen. Daar is het EMS voor.

Wat een EMS eigenlijk is

Een energiemanagementsysteem is de regelcomputer van uw energie-installatie. Het leest continu drie dingen: wat het bedrijf verbruikt (per kwartier of sneller), wat het zonnedak produceert, en hoe vol de accu zit. Op basis daarvan stuurt het — binnen grenzen die vooraf zijn ingesteld — de onderdelen aan die stuurbaar zijn: de batterij, de omvormer, laadpunten, soms ook koelinstallaties of andere verschuifbare processen.

Die grenzen zijn het belangrijkste onderdeel. Een goed ingericht EMS krijgt spelregels mee: blijf onder deze piekgrens, houd altijd deze reserve in de accu voor noodstroom, raak het productieproces nooit aan. Binnen die kaders optimaliseert het systeem zelfstandig, dag en nacht. De werkvloer merkt er niets van — en dat is precies de bedoeling.

Wat een EMS concreet aanstuurt

Pieken afvangen (peakshaving). De belangrijkste toepassing op een vol net: zodra het verbruik richting de piekgrens loopt, ontlaadt de accu, zodat de aansluiting nooit overvraagd wordt. Zo deden we het bij Lenferink Trappen in Albergen, waar het EMS van het 100 kWh-batterijsysteem op peakshaving stuurt en het bedrijf binnen de bestaande aansluiting bleef.

Zonnestroom slim wegzetten. Op zonnige middagen zijn stroomprijzen steeds vaker negatief. Het EMS levert dan niet terug, maar laadt de accu — en gebruikt die stroom in de dure avonduren.

Laden en processen verschuiven. Laadpunten voor het wagenpark of verschuifbare processen plant het EMS automatisch in de goedkope of rustige uren, bijvoorbeeld ‘s nachts.

Meedoen op de energiemarkten. Een accu met geschikt EMS kan via handelsplatformen meedraaien op de onbalansmarkt, waar prijzen soms naar plus of min €1,50 per kWh schieten. Die opbrengsten wisselen sterk per jaar en per aanbieder; wij rekenen ze in een businesscase alleen als indicatie mee, nooit als fundament.

De contractenkant: flexproducten van de netbeheerder

Flexibel kúnnen verbruiken opent ook deuren bij de netbeheerder. Enexis biedt inmiddels een reeks flexproducten aan die zonder EMS nauwelijks na te leven zijn, maar mét EMS gewoon automatisch lopen. Blokstroom geeft (extra) transportcapaciteit in een vast nachtblok van 00:00 tot 06:00 uur, als die ruimte in de regio beschikbaar is. Alternatieve transportrechten geven het recht om het net buiten de piekuren te gebruiken. En met capaciteitsbeperkingscontracten — inmiddels ook in groepsvorm — krijgt u een vergoeding om op drukke momenten minder te vragen.

De rode draad: de netbeheerder beloont bedrijven die voorspelbaar flexibel zijn. Het EMS is de machine die van zo’n contract een automatisme maakt in plaats van een dagelijkse zorg.

Eerlijk: wanneer een EMS (nog) niet nodig is

Een EMS is geen doel op zich. Heeft u een bescheiden, stabiel verbruik, geen congestieprobleem op uw locatie en geen opslag of stuurbare processen? Dan valt er weinig te managen en is een EMS een oplossing zonder probleem. Ook wie alleen laadpalen wil temporiseren, komt vaak al uit met de eenvoudige sturing die in moderne laadstations zit. En andersom geldt: een EMS zonder stuurbare installatie — geen accu, geen verschuifbare processen — heeft niets om aan te sturen. Eerst de installatie, dan het brein.

De volgorde die in de praktijk werkt: eerst meten (kwartierdata uit de slimme meter), dan bepalen waar de pieken en de kansen zitten, en pas daarna beslissen over accu, EMS en eventueel een flexcontract. Voor de investering zelf gelden de bekende regelingen: de EIA voor een accu met regelsysteem, en tot 15 oktober de Flex-E-regeling voor grootverbruikers.

Eerst uw kwartierdata, dan pas een advies

GreenStability ontwerpt en installeert bedrijfsaccu’s met energiemanagement in Twente en omgeving. Tijdens een gratis energiescan op locatie lezen we uw verbruiksdata uit en laten we zien waar uw pieken zitten, wat een EMS daaraan kan doen en of een flexcontract haalbaar is — inclusief de eerlijke conclusie als het nog niet loont. Plan een gesprek met Job of Guus.