Oost-west of zuid: welke dakrichting loont na het einde van salderen?

In het kort: een schuin dak op het zuiden levert de meeste kilowattuur per paneel; oost en west halen volgens Milieu Centraal 75 tot 85 procent daarvan, afhankelijk van de hellingshoek. Tot en met 2026 maakt dat verschil de keuze eenvoudig, want elke teruggeleverde kilowattuur telt via salderen volledig mee. Vanaf 1 januari 2027 verandert dat: dan is de stroom die je zelf gebruikt het meeste waard, en juist daar scoort oost-west vaak beter omdat de opwek over de dag wordt gespreid. Welke richting in jouw geval loont, hangt dus minder af van het dak dan van wanneer je thuis stroom gebruikt.

Wat Milieu Centraal meet per dakrichting

De onafhankelijke voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal publiceert een opbrengsttabel per dakrichting en hellingshoek, met een zuiddak van 30 tot 45 graden als 100 procent. De belangrijkste waarden uit die tabel:

• Zuid: 95% bij 15°, 100% bij 30 en 45°, 95% bij 60°.
• Zuidoost en zuidwest: 90% bij 15°, 95% bij 30°, 90 tot 95% bij 45°, 85 tot 90% bij 60°.
• Oost en west: 85% bij 15°, 80% bij 30°, 75% bij 45°, 70% bij 60°.
• Noordoost en noordwest: 75% bij 15°, 65% bij 30°, 55% bij 45°, 45 tot 50% bij 60°.
• Noord: 75% bij 15°, 60% bij 30°, 45% bij 45°, 35% bij 60°.

Twee dingen vallen op. Ten eerste is het verschil tussen zuid en oost of west bij een gewoon Nederlands dak van 30 tot 45 graden 20 tot 25 procent per paneel. Ten tweede wordt dat verschil kleiner naarmate het dak flauwer is: bij 15 graden zit oost of west nog op 85 procent. Op een plat dak, waar je de hoek zelf kiest, is dat precies waarom oost-westopstellingen zo gangbaar zijn geworden.

Voor de meeste woningen met een dak van 35 tot 45 graden betekent dit: hetzelfde aantal panelen op een oost- of westdak levert per jaar grofweg een kwart minder kilowattuur op dan op een zuiddak. Dat is een feit, geen reden om af te haken. Milieu Centraal hanteert als vuistregel dat een dakdeel waar de zon minstens de helft van de dag op schijnt, meestal prima geschikt is, en ook een noordoost- of noordwestdak kan bij een flauwe hoek nog driekwart van een zuiddak halen.

Waarom de dagcurve na 2027 belangrijker wordt dan het jaartotaal

Tot en met 31 december 2026 mag je teruggeleverde stroom wegstrepen tegen wat je op andere momenten afneemt. Een zuiddak dat op een zomermiddag drie keer zoveel opwekt als je verbruikt, levert dat overschot aan het net en krijgt het ‘s avonds als het ware terug. Hoe de opwek over de dag is verdeeld, doet er dan nauwelijks toe; alleen het jaartotaal telt.

Vanaf 1 januari 2027 stopt salderen in één keer. Teruggeleverde stroom levert dan alleen nog een terugleververgoeding op, waarvoor tot en met 2030 een wettelijk minimum van 50 procent van het kale leveringstarief geldt. Stroom die je direct zelf gebruikt, bespaart daarentegen het volledige tarief inclusief energiebelasting en btw. Een kilowattuur die je zelf gebruikt is dan dus ruwweg twee tot drie keer zoveel waard als een kilowattuur die het net op gaat.

Volgens Milieu Centraal gebruikt een gemiddeld huishouden ongeveer 30 procent van de eigen zonnestroom direct. Bij een zuiddak piekt de opwek rond het middaguur, als veel mensen niet thuis zijn. Een oost-westdak begint eerder in de ochtend, als het ontbijt klaarstaat en de vaatwasser draait, en loopt door tot in de vooravond, als het koken begint. De ANWB beschrijft dat als het belangrijkste voordeel van oost-west: je gebruikt een groter deel van je eigen stroom. Hoeveel groter, hangt af van je huishouden; een exact percentage dat voor iedereen geldt, bestaat niet, en leveranciers die een vast getal noemen, rekenen meestal met een modelhuishouden.

Een rekenvoorbeeld in twee richtingen

Neem tien panelen van 440 Wp op een dak van 40 graden, een jaarverbruik van 3.500 kWh en een leveringstarief van rond de 30 cent per kWh inclusief belastingen. Op zuid levert zo’n installatie in Nederland grofweg 4.000 kWh per jaar; op oost-west volgens de tabel ongeveer een kwart minder, zo’n 3.100 kWh.

Op het zuiddak gebruik je, als je een gemiddeld huishouden bent, zo’n 30 procent direct: 1.200 kWh. De overige 2.800 kWh gaan het net op. Op het oost-westdak is het totaal lager, maar het aandeel dat je direct gebruikt ligt hoger. Stel dat het 40 procent wordt: 1.240 kWh zelf gebruikt en 1.860 kWh teruggeleverd. Tot en met 2026 wint zuid duidelijk, want alle kilowattuur tellen even zwaar. Vanaf 2027 is het directe verbruik in beide gevallen vrijwel gelijk, en het verschil zit in de teruglevering: 2.800 tegen 1.860 kWh tegen een vergoeding van misschien 7 tot 10 cent. Zuid houdt dan een voorsprong van ruwweg 65 tot 95 euro per jaar, waar het onder salderen bij hetzelfde tarief nog ongeveer 270 euro was.

De getallen zijn illustratief en jouw huishouden wijkt zeker af. De les is wel robuust: na 2027 wordt het verschil tussen de dakrichtingen een stuk kleiner dan de opbrengsttabel suggereert, omdat het jaartotaal minder telt en het verbruikspatroon meer. Wie overdag thuis werkt, een warmtepomp of een elektrische auto overdag aan het net heeft, haalt ook op zuid een hoog eigen verbruik en profiteert dan gewoon van de hogere opbrengst. Wie het huis overdag leeg heeft, heeft aan oost-west vaak evenveel.

De techniek: twee dakvlakken, twee strings

Panelen op het oosten en westen wekken op verschillende momenten verschillend vermogen op. Hang je beide dakvlakken aan één ingang van de omvormer, dan remt de schaduwkant de zonkant af. Daarom hoort bij oost-west een omvormer met twee onafhankelijke ingangen, in vakjargon MPP-trackers, zodat elke dakkant op zijn eigen optimum werkt. Je hoeft die term niet te onthouden; vraag je installateur gewoon of beide dakvlakken op een eigen string komen.

Bij daken met dakkapellen, schoorstenen of bomen in de buurt kunnen micro-omvormers of optimizers per paneel een betere keuze zijn, omdat elk paneel dan los wordt geregeld. Dat kost meer per paneel en is niet nodig op een schoon, onbeschaduwd dak. Let bij oost-west ook op de hellingshoek in de winter: de zon staat dan laag, en de winteropbrengst van een flauw oost-westdak valt lager uit dan die van een steil zuiddak. Dat telt mee als je in de winter een warmtepomp op stroom laat draaien.

Wanneer oost-west niet de slimste keuze is

Heb je een onbeschaduwd zuiddak en gebruik je overdag veel stroom, bijvoorbeeld door thuiswerken, een warmtepomp of een elektrische auto die overdag laadt, dan is zuid ook na 2027 de logische keuze: meer opbrengst én een hoog eigen verbruik. Oost-west wordt dan een offer zonder tegenprestatie.

Ook wie van plan is een thuisbatterij te plaatsen, hoeft de dakrichting niet aan het verbruikspatroon aan te passen. De batterij verschuift het middagoverschot van een zuiddak naar de avond en doet daarmee hetzelfde werk als een oost-westverdeling, met als verschil dat de totale opwek hoger blijft. Of een batterij uit kan, is een eigen rekensom; die staat in ons artikel over de kosten van een thuisbatterij.

En wie al panelen op zuid heeft: laat ze liggen. Panelen verplaatsen kost installatiewerk en levert zelden iets op. Verschuif liever je verbruik naar de middag, met een timer op de wasmachine, de vaatwasser of de boiler, of laat je elektrische auto op zonnestroom laden. Dat zijn de goedkoopste manieren om na 2027 meer van je eigen stroom te gebruiken.

Wat we tijdens de schouw bekijken

Dakrichting is één van de vier dingen die we bij een woning opnemen: oriëntatie en hellingshoek per dakvlak, schaduw van bomen en schoorstenen, de ruimte in de meterkast en het verbruikspatroon van het huishouden. Op basis daarvan rekenen we uit wat zuid, oost-west of een combinatie van dakvlakken in jouw situatie oplevert, met en zonder batterij, en zeggen we het eerlijk als een dakvlak de moeite niet waard is. Wil je dat voor je eigen dak weten, plan dan een gratis schouw met Job of Guus.